800 euro energietoeslag – ’t is maar net waar je woont

In Noordwest-Friesland zijn ze vrij royaal, Smallingerland houdt de hand voorlopig op de knip. Wie hoopt op 800 euro energietoeslag, moet het maar net treffen met de gemeente waarin hij woont.

Het is niet eerlijk, vonden ze op Ameland. Een gezin met een netto inkomen van 1777 euro per maand zou recht hebben op 800 euro energietoeslag. Maar was het inkomen 1 euro hoger? Dan zou het gezin kunnen fluiten naar de volledige 800 euro.

Op het eiland bedachten ze een tussenoplossing. De mensen die net buiten de boot zouden vallen, krijgen van de gemeente alsnog 400 euro. ,,We denken daarmee sociaal rechtvaardig bezig te zijn”, legt wethouder Piet IJnsen uit. Hij zegt ook al positieve reacties te hebben gekregen van bewoners.

Uit een rondgang langs alle Friese gemeenten blijkt dat Ameland een uitzondering is. Alle andere gemeenten hanteren een harde scheidslijn: wie daaronder zit qua inkomen krijgt de volledige 800 euro, wie iets meer verdient krijgt niets.

Met de energietoeslag moeten mensen met een laag inkomen worden gecompenseerd voor de hoge energieprijzen. Het rijk heeft de uitbetaling bij gemeenten neergelegd, met als richtlijn dat de toeslag geldt voor inkomens tot 120 procent van het sociaal minimum. Gemeenten mogen zelf bepalen of ze die richtlijn volgen.

In Friesland wisselt dat sterk. Zes gemeenten hebben de grens omhoog getrokken, wat dus betekent dat meer mensen de toeslag krijgen: Leeuwarden (125 procent), Harlingen, Waadhoeke, Terschelling en Vlieland (allen 130 procent) en dus Ameland. Die gemeente geeft mensen nog de helft als zij een inkomen hebben tussen 120 en 140 procent van het sociaal minimum.

Smallingerland is als enige juist strenger dan de landelijke richtlijn. Daar krijgen alleen inwoners de energietoeslag als zij onder 115 procent van het sociaal minimum zitten, met als grensbedrag voor gezinnen 1704 euro per maand. De gemeente zegt hiervoor te hebben gekozen nog voordat de landelijke richtlijn bekend werd.

Na vragen laat woordvoerder Stéfanie Beerling maandag weten dat de grens waarschijnlijk alsnog naar 120 procent gaat. ‘Besluitvorming in het college is in voorbereiding’, schrijft ze. Wethouder Bert Westerink is ‘niet beschikbaar’ voor een mondelinge toelichting.

Details kunnen een groot verschil maken. Zo is het maar net naar welke maand wordt gekeken. Ooststellingwerf vraagt naar het inkomen in de maand voorafgaand aan de aanvraag, terwijl Amelanders hun belastinggegevens over heel 2021 of 2020 moeten bekijken. In die jaren lagen uitkeringsbedragen lager, en dus maakt het voor Amelanders de kans groter dat zij de energietoeslag krijgen.

Zo kunnen op het oog ongelijke situaties ontstaan. Het kan bijvoorbeeld zijn dat iemand in Achlum (Waadhoeke) de energietoeslag krijgt, terwijl een inwoner van buurdorp Arum in een identieke situatie die niet krijgt. Arum valt onder Súdwest-Fryslân.

Al die verschillen zijn nu eenmaal het gevolg van het neerleggen van de verantwoordelijkheid bij gemeenten, zegt Hetty Jansen van de Stichting Urgente Noden Friesland. De stichting verleent hulp aan mensen die in acute financiële problemen zitten.

Janssen vindt de verschillen tussen gemeenten niet per se een probleem, omdat ze het wel goed vindt dat daar de verantwoordelijkheid ligt. ,,Gemeenten staan het dichtste bij de inwoners staan en kunnen dus het beste de keuze maken welke hulp nodig is. Zo kan maatwerk worden geleverd. De keerzijde van dat maatwerk is dan dat er verschillen kunnen zijn.”

Het is belangrijker, zegt Janssen, dat de gemeenten het geld zo snel mogelijk uitbetalen. ,,Mensen die met hogere energieprijzen worden geconfronteerd, kunnen soms acuut de rekeningen niet betalen.” Ze zegt dat de stichting ook een toename ziet in aanvragen.

Die uitbetalingen zijn in volle gang. Vijftien van de achttien gemeenten hebben de toeslag inmiddels uitgekeerd aan minima die bij hen bekend zijn. Anderen kunnen momenteel een aanvraag doen. Alleen Noardeast-Fryslân, Dantumadiel en Schiermonnikoog lopen achter: daar worden de betalingen aan bekende minima deze maand gedaan, waarna anderen vanaf 1 juni de toeslag kunnen aanvragen.

En dan is er nog de financiële afrekening voor gemeenten. Later deze maand wordt waarschijnlijk duidelijk hoeveel geld zij krijgen van het rijk. Vooral voor de wat royalere gemeenten wordt het dan afwachten of zij alles vergoed krijgen. ,,Misschien dat het meevalt”, zegt de Amelander wethouder IJnsen. ,,En anders moeten we er een paar centen bij doen. Dat vinden we ook niet zo erg.”

 

<10.05.22>