Dreamhus

Een Fries bouwbedrijf, een Friese woningcorporatie en een Friese huurdersvereniging gingen drie jaar geleden in Delft back to the seventies om aan een duurzame toekomst te werken. In drie dreamhuzen experimenteren ze zich een slag in de rondte. ,,We boeken steeds meer vooruitgang.”


‘Welkom, kom binnen”, zegt Hedieh Arfa terwijl ze de deur openslingert. ,,Neem gerust een kijkje in mijn huis. En zou je de schoenen willen uitdoen voordat je de kamer inloopt?” Het is, vertelt Arfa, alsof ze hier in Delft met haar man sinds november in haar eigen droom leeft. Alsof het zo heeft moeten zijn. De Iraanse architecte, sinds 2019 in Nederland, werkt aan een promotieonderzoek waarbij ze naar manieren zoekt om erfgoedgebouwen te verduurzamen.

En nu woont ze nota bene in een huis dat is gemaakt om te experimenteren met verschillende vormen van warmte, isolatie en energiebesparing in de bestaande bouw. ,,Het voelt fantastisch om zo betrokken te zijn bij dit project. Het is amazingly cool .”


REGELLUW

Dit stukje grond noemen ze in Delft The Green Village, het regelluwe proefterrein op de campus van de Technische Universiteit waar wordt gewerkt aan duurzame innovaties op huis- en systeemniveau.

De woning van Arfa en haar man is de middelste van een blok van drie dat in 2019 werd opgeleverd. Samen vormen de woningen de basis voor het grotendeels Friese project DreamHûs, waarvoor WoonFriesland, Bouwgroep Dijkstra Draisma en huurdersorganisatie De Bewonersraad Friesland de krachten hebben gebundeld. Ze werken samen met knappe koppen van de universiteit.

De Dreamhûs-woningen zijn dus vrij nieuw, maar qua stijl zijn ze van middelbare leeftijd. Het zijn replica’s van typische jaren-70-huizen. Juist bij dit huistype, dat Arfa beschouwt als erfgoed, moet qua verduurzaming de komende jaren de grootste slag worden geslagen, weet directeur-bestuurder Sigrid Hoekstra van WoonFriesland.
 

DREAM
 

Het is vijf jaar geleden dat zij een idee kreeg. ,, Ik hie in dream”, zegt ze. Hoekstra hoorde veel mensen over verduurzaming praten, maar ze zag weinig daden. In de politiek, vertelt ze, ging het bij de discussie over gasvrij wonen veel over nieuwbouw. ,,Ik dacht: daar zit niet de grootste opgave. Die zit in de bestaande bouw, die zit onder anderen bij onze huurders.”

WoonFriesland heeft verspreid over zestien Friese gemeenten bijna 21.000 woningen. Ongeveer de helft ervan is in de jaren 70 gebouwd. ,,In heel Nederland zijn er vele honderdduizenden van dit soort huizen”, vertelt Hoekstra. Die moeten allemaal onder handen worden genomen. In Delft hopen ze uit te vogelen hoe dat het beste kan.

,,Het gemiddelde inkomen van onze huurders is zo’n 26.000 euro als ze instromen. Bruto dus. In Leeuwarden is het 20.000 euro. Wat wij willen, is betaalbare verduurzaming realiseren voor mensen met een smalle portemonnee. Betaalbaarheid móet, anders krijg je nooit draagvlak voor de energietransitie. Verduurzaming is behalve een technische ook vooral een sociale opgave. Je moet mensen meekrijgen. Nu de energieprijzen zo zijn gestegen is dat zelfs belangrijker dan ooit. De energie-armoede in Friesland is relatief groot. Daarom is het goed en uniek dat De Bewonersraad hier meedoet. De huurders denken en kijken mee.”
 

ALLES MAG

Als je in een wijk of een dorp nieuwe dingen wilt proberen, dan loop je vaak tegen bestaande wet- en regelgeving aan. ,,Op het terrein van The Green Village mag alles, mits veilig. Toen we hier met WoonFriesland een inspiratiedag hadden een jaar of vijf geleden vroeg ik of er nog een kavel over was. Die was er. En kijk nu eens. Je kunt sikkeneuren over het klimaat en de maatregelen die moeten worden genomen, maar het is gewoon een kwestie van doen. Niet bij de pakken neerzitten, maar daadwerkelijk dingen uitproberen. Het is werkenderwijs leren en lerenderwijs werken. Ik ben trots op wat hier gebeurt.”

Het DreamHûs-project trekt aandacht. Frans Timmermans, de klimaatcommissaris van de Europese Commissie, is al wezen kijken. Marjan Minnesma van klimaatorganisatie Urgenda kwam ook langs en een bezoek van Hugo de Jonge, de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, staat op stapel. Sowieso komen er veel bezoekers. ,,Er is steeds meer reuring, we maken steeds meer meters”, stelt Hoekstra.

Bij de bouw van het blokje huizen moest de hulp van gepensioneerde vaklieden worden ingeroepen. Zij leerden jongere bouwvakkers hoe ze ‘ouderwets’ moesten bouwen. Normaal mogen woningen zo niet meer worden opgeleverd. ,,Ze zouden niet voldoen aan regelgeving rond isolatie, geluid en ook bijvoorbeeld hoogtes van deuren.”
 

SCHIJN BEDRIEGT

De drie huizen lijken hetzelfde maar zijn dat niet. ,,Juist details kunnen een proces maken of breken”, vertelt Linnemans. Het onderkomen van Arfa’s linkerbuurman Ben Neuteboom kreeg aanvankelijk bewust een laag energielabel (F). Huurprijs en energielasten bedragen opgeteld maandelijks 550 euro. De woning heeft een houten vloer en een houten plafond.


Het huis wordt verwarmd door een combinatie van heatpipes (zonnecollectoren) op het dak, een warmtepomp in een kast in de achtertuin én een ondergrondse warmteopslagtank (watervat) van 4 kuub, verscholen onder de tegels van het terras.

Eerst zat er enkelglas in het huis, maar dat is vervangen. Het was zonder gas anders niet gerieflijk te krijgen. ,,Stap voor stap proberen we het energielabel omhoog te krikken”, vertelt Folkert Linnemans, technisch ontwikkelaar van Dijkstra Draisma. ,,Dit is op lab-schaal, maar zo zal het in de echte wereld ook moeten de komende jaren. Je kunt niet alles ineens doen. Want dan zou het veel te duur worden.” Hoekstra: ,,We denken groot, maar doen het stap voor stap. Hink-stap-sprong zou je kunnen zeggen.”

Aan de muur bij Neuteboom hangt een zogeheten Fresh-r, die zorgt dat de lucht die bij het ventileren van buiten naar binnen komt, eerst nog wordt verwarmd door de luchtstroom die de omgekeerde route aflegt. In de badkamer is sprake van een systeem waarbij warmte wordt teruggewonnen uit douchewater. Dat scheelt enorm veel energie.
 

WATERSTOF

Bij Hedi eh Arfa en haar man (600 euro aan huur per maand, inclusief energie) is alles anders. Hun huis, met energielabel B, heeft een betonnen vloer en is als eerste aangesloten op een waterstofnet. Eind vorig jaar werkte dat nog als een tierelier. ,,Het was binnen lekker warm. ,Maar er is iets kapotgegaan.”

Totdat het probleem binnenkort is opgelost, zorgt aardgas tijdelijk voor aangename temperaturen in de huiskamer. Het zij zo, vindt Arfa. In een experimenteerhuis kunnen nu eenmaal dingen misgaan. Iets met vallen en opstaan. ,,Van mislukkingen leer je altijd meer dan van successen”, vult Linnemans aan. ,,Voordat je waterstof in normale wijken kan gebruiken, ben je zeker tien jaar verder.” Bij Arfa is ook een PCM-buffer aanwezig: een bepaald type warmteopslag in zout.

Rechts van Arfa en haar man woont een stel dat gebruikmaakt van zonnewarmte en opslag. Het is eigenlijk net als bij Ben Neuteboom, maar dan met een andere techniek. En er staat een zogeheten turbineketel, voor elektrische verwarming. De

– warmte die met een warmtewisselaar uit rioolwater wordt gehaald – is net weggehaald. Want zo werkt het: om de zoveel tijd komt er een nieuwe proef. Op dit moment wordt in de drie huizen met negen verschillende systemen proefgedraaid. ,,We zijn steeds aan het puzzelen.”
 

PRAKTIJK

Die heatcycle is het eerste Fries-Delftse project dat al in de praktijk wordt gebracht. ,,Er zijn er nu veertien in gebruik”, vertelt Linnemans. ,,In Oosterwolde, Heerenveen, Noordwolde en Wolvega. En we starten nu ook met een portiekwoningenetage in Leeuwarden. Bij succes schalen we verder op.” Makkelijk is het niet. ,,Voor een heatcycle heb je een kruipruimte nodig”, weet Sigrid Hoekstra. ,,En die is bij elk huis anders.”

Al die nieuwe isolatie-, warmte- en opslagsystemen in DreamHûs zijn vaak bedacht bij start-ups. Tijdens presentaties schuiven zij hun product naar voren. Dijkstra Draisma, WoonFriesland en De Bewonersraad beoordelen vervolgens of ze een kans moeten krijgen in Delft.

Op een dag moeten de proeven worden verzilverd, zegt Sigrid Hoekstra. ,,Bij WoonFriesland investeren we de komende 10 jaar 1 miljard euro, waarvan 60 procent in de bestaande bouw. Wat we nodig hebben van de overheid is een bestendige lijn, een wenkend perspectief. Als er duidelijkheid komt, dan gaan steeds meer mensen en bedrijven wel meedoen aan de verduurzaming.”
 

FINANCIËN

Is iedereen, zoals de bedoeling is, in 2050 van het gas af? ,,Qua technologie kan het”, zegt Linnemans. ,,Maar er is ook draagvlak nodig, zoals Sigrid dat eerder uitlegde.” Vergeet ook de financiën niet, voegt Hoekstra toe. ,,Extra steun voor mensen die het nodig hebben om mee te kunnen in de transitie, is noodzaak. Daar zullen nieuwe constructies voor moeten worden bedacht.”

Hedieh Arfa baalt dat zij en haar man hier slechts twee jaar mogen blijven wonen. Maar het is niet anders: net als de technieken, wisselen ook de bewoners elkaar om de zoveel tijd af in deze proeftuin. Dat heeft met huurregels te maken. Verlenging van het contract zou een huur voor onbepaalde tijd betekenen en dat is met huizen die uiteindelijk weer worden afgebroken nogal onhandig. ,,Alles wat ik hier zie, publiceer ik op mijn sociale media”, zegt Arfa. ,,De wereld mag zien wat hier wordt ontwikkeld.”

DreamHûs zelf blijft nog wel even. Nog twee jaar was aanvankelijk de planning. ,,Maar dat wordt wat langer, want we zijn nog lang niet klaar”, stelt Linnemans.

 

<LC 26.02.22>