‘Energietransitie bedreigt armste huurders’

Betaalbaarheid combineren met duurzaamheid, dat zou voor de woningcorporaties voorlopig ,,prioriteit 1 tot en met 10’’ moeten zijn. Frank van den Broek, die deze maand als directeur van de grootste huurdersorganisatie met pensioen ging, verheft zijn stem om het punt te maken.

 

De theorie is dat de installatie van warmtepompen, infraroodpanelen en dergelijke weliswaar tot een hogere huur leiden, maar dat de lagere energielasten in een goed geïsoleerd en gasvrij huis die verhoging ruimschoots compenseren.

Van den Broek noemt het ,,volkomen volksverlakkerij’’. ,,Het is praat van installateurs en aannemers dat te makkelijk wordt overgenomen door directeuren van corporaties die graag voorop willen lopen.’’

,,Ik kom nog steeds bij mensen thuis, die financieel de eindjes nauwelijks aan elkaar kunnen knopen. Na een uur heb ik daar vaak koude voeten en koude handen. Mijn gesprekspartners niet. Ze dragen een lang vest of hebben een deken om hun benen geslagen.’’

'Ze dragen een lang vest of hebben een deken om hun benen geslagen'

De huurdersvoorman heeft het over de omstandigheden bij de mensen met de krapste kas die hun onderkomen verwarmen met aardgas. ,,Ze hebben hun thermostaat al zeer laag gezet, omdat ze zich geen hogere kamertemperatuur kunnen veroorloven.’’

Onder zulke condities is het rendement van investeringen in klimaatvriendelijke snufjes automatisch kleiner, rekent Van den Broek voor. ,,Iemand met 60 euro als maandbedrag voor gas en licht in een woning met een kale maandhuur van 480 euro moet elke maand 540 euro aan woonlasten betalen.’’

,,Gaat een corporatie dan verduurzamen – of slopen en vervangend nieuw bouwen – tot nul-op-de-meter-niveau, dan kan de kale huur zomaar oplopen naar 640 euro. Als een hogere huurtoeslag het verschil in woonlasten van 100 euro niet afdekt, kachelt die huurder per saldo al gauw achteruit.’’

'Als een hogere huurtoeslag het verschil in woonlasten van 100 euro niet afdekt, kachelt die huurder per saldo al gauw achteruit'

Zuinige stokers worden dus door verduurzaming vatbaar voor koopkrachtverlies, zegt Van den Broek. ,,Dat compenseer je niet met het predicaat ‘uitstraling’ of ‘comfort’. En het wordt pas echt gevaarlijk als het kabinet gaat morrelen aan de huurtoeslag.’’

De kans op zulk gemorrel is volgens Van den Broek niet denkbeeldig. ,,Corporaties hebben ten gevolge van sloop en verkoop steeds minder goedkope huurwoningen. Ik bedoel die met een kale huur tot 450 euro. Ze hebben de neiging te zeggen: je hebt toch huurtoeslag. Daardoor loopt voor het rijk de totale rekening voor huursubsidie op.’’

Van den Broek is beducht voor het moment dat Rutte III of een volgend kabinet een plafond instelt. ,,Bijvoorbeeld door 60 procent van het geld voor huurtoeslag in de Randstad te bestemmen, waar de huren en grond- en woningprijzen het hoogst zijn. Dan blijft er voor het ‘randland’ – waar ook Friesland in ligt – minder over.’’

,,Dat is een dreiging, zeker als je bedenkt dat voor de krappe voorraad goedkope huurhuizen steeds meer gegadigden aankloppen.’’ Van den Broek doelt hiermee ook op zorgbehoevenden en mensen die beschermd moeten wonen, die tot dusver in instellingen verbleven.

Niet tegen elke prijs

Verduurzaming van de huurvoorraad is goed, vindt de vertrekkende Bewonersraad-directeur, maar niet tegen elke prijs en zeker niet ,,van de vloer op de zolder’’. ,,Eigenlijk hebben de woningstichtingen Achtkarspelen en Zuidwest-Friesland de weg gewezen. De directeuren Riekele Heida en Jan Huisman zijn zonder plichtplegingen stapje voor stapje goedkope huurwoningen beter gaan isoleren. Dat loonde voor de huurders.’’ Daartegenover stond volgens Van den Broek het voorbeeld van de grote corporatie Elkien. ,,Die wilde voorop lopen met dure voorbeeldprojecten. Alex Bonnema (Elkien-bestuurder tot medio 2017, red.) beloofde in 2015 een gemiddeld energielabel A+ in 2030. Dat was knots.’’

Met huurdersclub Nieuw Elan zou de Bewonersraad na Bonnema’s vertrek hebben geholpen bij de keuze van Harro Eppinga als een op dit punt meer realistische opvolger. ,,Er is nu gelukkig geen corporatie meer die zich niet voegt naar de afspraken tussen de verhuurderskoepel Aedes en de minister. Het moet stapsgewijs en breed.’’

'Je hebt in Friesland relatief rijke en relatief arme corporaties'

Van den Broek bepleit meer in het algemeen slagvaardigheid en solidariteit in de Friese volkshuisvesting. De betrokken wethouders zouden daar werk van moeten maken, waarbij steun van het provinciebestuur volgens hem onontbeerlijk is.

,,Je hebt in Friesland relatief rijke en relatief arme corporaties. De ene helft draagt jaarlijks veel geld af aan de staatskas. In feite gaat het naar Rotterdam en Amsterdam, doordat de criteria Randstad-georiënteerd zijn. Als je elkaar zou helpen op Friese schaal zou dat geld hier kunnen worden besteed.’’

,,Daar ligt een taak voor de wethouders. De portefeuillehouders in Friesland zijn vaak mensen met een sociaal hart, die geen last hebben van VVD-erige overwaardering van de markt. Bovendien zijn de gemeenten op de vaste wal redelijk gelijkwaardig..’’

'De portefeuillehouders in Friesland zijn vaak mensen met een sociaal hart'

De provincie zou ernst moeten maken van regie via het aangekondigde Oerlis Wenjen, zegt Van den Broek. ,,Het moet een platform worden voor afstemming van nieuwbouw en energietransitie. De vorige gedeputeerde (Klaas Kielstra, red.) bracht daar niks van terecht. Zijn opvolger Johannes Kramer zag het zitten maar hij gaat nu weg voordat hij het beter kon doen. We zijn niks verder.’’

Van den Broek vreest dat sommige gemeenten te laat hun warmteplan voor aardgasontkoppeling van de wijken en dorpen klaar hebben. ,,De traagste betaalt het gelag, want stroomnetbeheerder Liander is op zeker moment volgeboekt. Dan is het geld ook weg.’’

Pensionado Van den Broek zit nu een half jaar in Málaga om zich ,,eindelijk’’ te bekwamen op de flamencogitaar. Misschien pakt hij daarna zijn ,,sociale plicht’’ van lenige inzet voor kwetsbare mensen weer op.