Het toeslagenstelsel wordt onhoudbaar

De Raad van State vroeg gisteren in het advies bij de miljoenennota expliciet aandacht voor het armoedevraagstuk. Op macro-niveau ziet het Nederlandse staatshuishoudboekje er prima uit. Maar, zo waarschuwt het hoogste adviesorgaan, op micro-niveau is de bestedingsruimte voor huishoudens geslonken. Dit komt door hogere woonlasten, hogere zorgkosten en belastingen die een groot deel van het bruto inkomen in beslag nemen. Huishoudens worden zo minder flexibel bij het verwerken van financiële tegenslagen.

Daarmee samenhangend ziet de Raad van State armoede als een belangrijk maatschappelijk probleem waar nog te weinig mee gedaan wordt. De raad noemt het armoedeprobleem zelfs ‘fors’. Naast de groep met armoede heeft 38 procent van de Nederlanders, ook onder de groep laag modaal, moeite om rond te komen. Dat komt door de drieslag laag inkomen, hoge vaste lasten en een onverwachte grote kostenpost.

Om mensen met een laag inkomen tegemoet te komen heeft de overheid zo’n vijftien jaar terug inkomensafhankelijke toeslagen voor bijvoorbeeld zorg, huur of kinderopvang bedacht. Maar de Raad van State ziet dat dit systeem een groot averechts effect heeft. Er is een ingewikkeld stelsel van veel, en soms elkaar tegenwerkende, regels ontstaan waarbij hierdoor snel gemaakte fouten grote financiële gevolgen hebben.

Toeslagen worden namelijk berekend op basis van het geschatte jaarinkomen, om vervolgens achteraf gecorrigeerd te worden. Mensen met meerdere banen of zzp’ers kunnen daardoor achteraf een naheffing krijgen omdat ze toch meer verdiend hadden dan verwacht en dus te veel toeslagen hebben gekregen. Aangezien dit soort situaties vaak voorkomt bij de lagere inkomensgroepen, die ook nog eens een beperkte financiële flexibiliteit hebben, zorgt een dergelijke naheffing voor grote problemen. Bovendien komt die naheffing soms een jaar nadat het geld is ontvangen - en dus al is uitgegeven.

Daar komt ook nog bij dat het toeslagenstelsel voor de Belastingdienst zelf ongunstig is. De hiervoor noodzakelijke bureaucratie is mede de oorzaak van de grote organisatorische problemen waar de fiscus nu al enkele jaren mee ploetert.

Het is terecht dat de Raad voorstelt om het toeslagenstelsel grondig te herzien en tot die tijd in elk geval te vereenvoudigen. Het kan niet zo zijn dat een systeem dat bedacht is om de lagere inkomens te ontzien, juist bij deze groep tot problemen leidt. Nu is het stelsel te belastend voor burger én overheid. In plaats daarvan kan er beter gekozen worden voor lagere inkomstenbelastingen voor lagere inkomens, lagere huren, lagere zorgpremies en lagere kosten voor de kinderopvang.

hoofdredactie@frieschdagblad