IJLST | Nij Ylostins verdient status monument

Zorgcentrum Nij Ylostins in IJlst. ‘Het complex heeft een onvervangbare ziel.’
ies

Súdwest-Fryslân neemt binnenkort een beslissing over de monumentenstatus voor het complex Nij Ylostins in IJlst. Met negens en tienen als rapportcijfers moet dat lukken. In maart en april 2019 heeft de eigenaar van Nij Ylostins in IJlst aan de bewoners kenbaar gemaakt dat het wooncomplex wordt gesloopt. Bewoners moeten september 2020 zijn verhuisd. Er is geen alternatief in IJlst, nieuwbouw is niet aan
de orde. De boodschap was: ‘Als u elders in Fryslân een woonplek vindt, zullen wij u daarbij wel helpen.’

Deze ondoordachte actie van Elkien riep veel reacties op, onder meer uit de architectuurwereld. Architect Rein Hofstra, publicist architectuur van LC Peter Karstkarel en oud-architect en docent Joute de Graaf verklaarden dat het complex een grote architectonische waarde heeft.

Het markeert hoe men eind jaren zestig anders is gaan denken over de manier van wonen voor ouderen. In plaats van hoge flats met lange gangen werd hier een open ruimte gecreëerd met straatjes en zithoekjes in plaats van lange saaie gangen. Ook werd een mooie gemeenschappelijke ruimte gemaakt naast de binnentuin. Je gaat naar buiten en toch kun je binnen blijven als je de binnenstraatjes op gaat. Een vorm van sociaal contact houden is gegarandeerd. Het werd in 1972 werkelijkheid en kreeg van de minister officiële erkenning als ‘experimentele woningbouw’. Er kwamen lovende publicaties in de regionale en landelijke media.

De voorgenomen sloop bracht een aantal mensen en erfgoedvereniging Heemschut tot het inzicht dat Nij Ylostins moet worden aangemerkt als gemeentelijk monument. Daartoe werd eind juni een aanvraag ingediend. Daarbij werd een idee aangeleverd voor hoe je perspectiefvol zou kunnen renoveren.

Helaas meende wethouder Erik Faber dat deze aanvraag weinig kans van slagen heeft. Ook waren er politieke partijen die dachten dat dit een ludieke actie was, een ‘trucje’ om de zaak te rekken. Andere partijen namen het wel serieus.

Op basis van de aanvraag tot gemeentelijk monument worden onafhankelijke deskundigen gevraagd om ook hun oordeel te geven over het wooncomplex. Bureau De Onderste Steen uit Nijmegen adviseert vervolgens: ,,De structuralistisch aandoende plattegrond van het complex (met woningen die ten opzichte van elkaar verspringen) en de inpassing in de omgeving (met fruitbomen) zijn bijzondere aspecten die ook na vijftig jaar nog zeer modern aandoen.” Het advies is ,,het complex Nij Ylostins te behouden voor de toekomst en aan te wijzen
als gemeentelijk monument”.

De gemeente Súdwest-Fryslân moest de aanvraag voorleggen aan de welstandscommissie en liet zichzelf een advies aanreiken. Het bureau MVDH Architectuurhistorie uit Groningen werd gevraagd een ‘waardenstelling’ te doen. Het bureau kwam in een lovend rapport tot de conclusie: ,,Gelet op de hoge waarden op cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig vlak is te zien dat het een voor de gemeente uniek gebouw betreft dat voort is gekomen uit een sociaal-maatschappelijk gedachtegoed. (...) De opzet van het complex is tot in detail door de ontwerpers, initiatiefnemers en gebruikers doordacht. (...) Het is zeer aan te bevelen het complex met buitenruimte in z’n geheel als gemeentelijk monument aan te wijzen.”

In feite komt het gemaakte rapport overeen met de bevindingen van Joute de Graaf en De Onderste Steen. In de toelichting onderstrepen de aanvragers: ,,Bewaar dit complex in zijn verschijningsvorm. Het heeft een onvervangbare ‘ziel’.’’ Ten slotte oordeelde welstandscommissie Hûs en Hiem unaniem: ,,Door commissieleden wordt opgemerkt dat het wooncomplex goed veranderbaar is
zonder dat dit ten koste hoeft te gaan van de intrinsieke waarde van het gebouw en dat uit rapporten blijkt dat Nij Ylostins nog in hoge mate gaaf is.” De commissie komt tot het oordeel ,,dat Nij Ylostins van voldoende cultuurhistorische en architectuurhistorische betekenis is, dat aanwijzing van het complex als gemeentelijk monument is gerechtvaardigd.”

Het mag voor een ieder duidelijk zijn dat deze aanvraag geen ludieke actie of een trucje is. Er moet inderdaad flink worden geïnvesteerd om de woonunits bij de tijd te brengen. Maar dat kán. Het kan toch niet zo zijn dat je negens en tienen op je rapport haalt en dan alsnog niet zou slagen met de aanvraag voor gemeentelijk monument.


Bendiks Jan Boersma en Reinder Hoomans zijn indieners van de aanvraag tot gemeentelijk monument voor Nij Ylostins.