IJLST | Requiem voor een modernmonument


Woonzorgcomplex Nij Ylostins. ‘Eerst uitvoerig geprezen, nu alleen maar verguisd.’
De raad hield zich gedeisd en ging stilletjes door de pomp.

Rein Hofstra, architect, woont in Grou.

Het moest en het zou. En dus gaat wooncomplex NijYlostins in IJlst plat.
In de LC van 4 december stond het zoveelste artikel in een lange reeks over NijYlostins. Eigenlijk een reeks van een aangekondigde dood: alle partijen trekken hun handen af van dit wooncomplex, dat na de bouw in 1970 uitvoerig werd geprezen, in NRC‘een hoogtepunt in bouwkunst’ werd genoemd en landelijke status had op het gebied van experimentele woningbouw.

Nu wordt het alleen maar verguisd. Door hen die er over gaan. Door de steenrijke woningstichting Elkien, die geen cent over heeft voor renovatie, door het gemeentebestuur van Súdwest-Fryslân dat zwalkend beleid tot maatstaf verheft endoor een gemeenteraad, die na een aanvankelijke kritische houding zich nu toch laat wegzetten, onder het motto ‘hoe stiller, hoe better’.

Komt deze weergave u overdreven voor? Laten we eens naar de feiten kijken.Elkien wil een nieuw type van beschermd wonen aanbieden, niet omdat daaraan in IJlst zozeer behoefte bestaat, maar omdat deze vorm de meeste subsidie genereert. De corporatie heeft ondanks haar uitpuilende rijkdom geen zin geld in een goede renovatie te steken. Het gemeentebestuur gaat daarin mee: renovatievan dit beoogde monument kost te veel, is niet rendabel.

Twee kanttekeningen: een rijks- of gemeentelijk monument is op die manier nooit rendabel. Schrap dan alle restauraties maar. Of is het wellicht zo dat er eerder geld is voor een schilderachtig pand uit de zestiende eeuw dan voor een strak complex vier eeuwen later? Zijn de gemeentelijke vergaderpanden in Sneek eigenlijk wel rendabel? In de tweede plaats: het predicaat ‘te duur’ berust op gegevens van Elkien, een belanghebbende. Maar de gemeente verwijst letterlijk naar de kostenopgave van deze belanghebbende, om daarop haar beleid te baseren. Waar is hier de objectieve controle? Is dit niet een typisch geval van een slager die zijn eigen vlees keurt?

Dan is er nog de respectloze manier waarop gemeente en Elkien met bewoners en hun vertegenwoordigers zijn omgegaan. De laatsten werden aanvankelijk als gesprekspartners bejegend, maar hadden alras het gevoel dat ze ten gemeentehuize werden ondervraagd. Wat waren hun plannen? Welke volgende stappen?

De aap kwam kort voor de vergadering van de bezwarencommissie uit de mouw, toen vertegenwoordigers van oudere bewoners niet-ontvankelijk werden verklaard. Het bleek de doodsteek: men voelde zich verraden, lamgeslagen en niet meer in staat tot beroep bij de bestuursrechter. Voor de goede orde: er zijn tientallen uitspraken van de Raad van State die huurders in bijzondere posities – zoals bij NijYlostins – wel degelijk ontvankelijk verklaren.

Naast particuliere bezwaarmakers gooide gelukkig de Bond Heemschut zich in destrijd. Maar toen het er echt op aan kwam, trokken ook zij zich terug. De relatie met de gemeente moest niet bedorven, heette het, en Nij Ylostins werd aan de wolvenovergelaten. Als Bond Heemschut hier een factor van belang wil blijven, dan zullen ze toch strijdbaarder moeten zijn en niet weglopen voor een juridische procedure –die alleen al kansrijk was vanwege de rammelende onderbouwing door de gemeente.

Ook de gemeenteraad kon of wilde de sloop niet keren. Eerst stond ze in grote meerderheid achter het pand en de bewoners. Van die principiële houding is helemaal niets over. De raad – op Harmen de Wind na – hield zich gedeisd en ging stilletjes door de pomp. Omwille van gemoedsrust van bewoners, akkoord.Ondertussen vond geen onderhoud aan het gebouw plaats, kwamen er geen nieuwe bewoners, met leegloop en verpaupering tot gevolg. Kortom: een echtesterfhuisconstructie, een cynisch spel.

Een jaar geleden zei wethouder Erik Faber trots: ,,We hebben aanwijzing gegeven tot gemeentelijk monument, we laten bewoners zien hoe we er in staan. Dus men weet dat wij de waarde van Nij Ylostins zien en die kant op willen.’’

Ja hoor, mooi gesproken. Na alle gedraai, gekonkel, schijnbewegingen en obstructie zijn Elkien en de gemeente ten slotte waar ze altijd al wilden uitkomen.De gemeente steekt zelfs geld in onderzoek naar nieuwbouw, geld dat ze nooit in renovatie hebben willen steken. De raad juicht het toe. De sloop van het beoogdemonument doet ze blijkbaar geen zier. Nij Ylostins wordt opgeofferd. Het moet en het zal.

 

(LC 11.12.20)