IJLST | ‘Ziel’ kan Nij Ylostins redden van sloophamer

De sloopplannen voor Nij Ylostins in IJlst zijn een stuk onzekerder geworden nu Hûs en Hiem vindt dat het wooncentrum een monumentenstatus verdient. ‘Straatjes en pleintjes’ geven gebouw grote waarde.

De welstandscommissie adviseerde gisteren positief op de aanvraag om van het wooncomplex uit 1972, waar momenteel ruim dertig tachtigplussers wonen, een gemeentelijk monument te maken. Dat advies gaat nu naar burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân, die het finale besluit moeten nemen. Dat gebeurt naar verwachting begin december. De gemeenteraad heeft er formeel
niets over te zeggen. 

Nij Ylostins is eigendom van corporatie Elkien, die het complex vanaf 2022 wil slopen voor nieuwbouw. Het advies van Hûs en Hiem is een opsteker voor de tegenstanders van dat plan, waaronder veel Ylostins-bewoners en stadsgenoten. Oud-architect Joute de Graaf, een van de aanvragers van de monumentenstatus, is opgelucht. ,,Kinst it eins net sa sizzen, mar wy hawwe wûn.”

Nij Ylostins heeft een eigen ,,ziel”, zo drukte De Graaf de commissieleden gistermiddag op het hart. Met de inpandige ‘straatjes’ tussen de woningen, pleintjes en andere gemeenschappelijke ruimten is het volgens hem ,,een dorpje op zichzelf”.
Die eigen ‘ziel’ van het complex wordt door de welstandscommissie erkend als iets bijzonders. Hûs en Hiem-directeur Marc Visser noemt het de ,,immateriële kwaliteit” van Nij Ylostins. Het gebouw heeft niet zozeer unieke architectonische details of technische bijzonderheden, de grote waarde zit hem inderdaad in het ‘gemeenschapsgevoel’ dat bij de bouw werd beoogd. Zo was Nij Ylostins nooit alleen bedoeld voor ouden van dagen, ook jongeren moesten er kunnen wonen. ,,Toen een vernieuwend idee in Nederland”, constateert de commissie.
Dat ‘experimentele woningbouw’ zoals Nij Ylostins in de jaren zeventig maar 64 keer is uitgevoerd, weegt ook zwaar mee in het advies. Het gebouw in IJlst laat zich moeilijk vergelijken met panden die vanuit dezelfde filosofie zijn opgeleverd. Zeker in Friesland gaat het om een zeldzaamheid.

Hoewel Hûs en Hiem zich alleen boog over de architectuurhistorische waarde, brachten de insprekers voortdurend de nadelen of juist de noodzaak van de sloop op tafel. ,,Ny Ylostins is voor de bewoners een warm nest”, aldus mede-aanvrager Reinder Hoomans, wiens moeder er verblijft. De bewoners willen een einde aan de onzekerheid en vooral hun huidige plek behouden, zei hij. Maar zonder sloop kan er op die plek nooit toekomstbestendige woningbouw komen, vindt Elkien, dat een architect het huidige gebouw liet doorlichten. ,,Daar
moet zo ontzettend in geïnvesteerd worden, dat wij dat niet verantwoordelijk vinden”, verklaarde vastgoedmanager Patrice Broersma. Zo moeten al die centrale wandelgangen ook worden verwarmd, wat de huurders op kosten jaagt. En corporaties moeten de huurprijs zo laag mogelijk houden. 

Volgens Hûs en Hiem is Nij Ylostins ook te renoveren zonder dat de status van monument daarbij in het geding komt. Maar Elkien lijkt niet van zins de plannen bij te stellen, bleek na de zitting. Broersma: ,,Als het een monument wordt, gaat Elkien zich serieus beraden of dit gebouw niet aan de markt moet worden overgelaten.”

Wethouder Erik Faber van Súdwest-Fryslan zei in juni nog tegen de raad dat hij de kans klein achtte dat Nij Ylostins een monument zou kunnen worden. Waar die uitspraak destijds op was gebaseerd, kon de gemeente gisteren niet toelichten.