(Ook) baas kan wat doen voor arme werknemer

Armoede onder werkenden neemt toe. Als samenleving kunnen we daar veel meer aan doen dan nu gebeurt. Heeft iemand een huurachterstand? Bied als woningcorporatie de mogelijkheid klussen te doen in ruil voor de schuld, was een van de ideeën die gistermiddag klonken op het congres ‘Samen tegen armoede’ in Leeuwarden.

De bijeenkomst in het Cambuurstadion was georganiseerd door de Leeuwarder Uitdaging, speciaal voor het Leeuwarder bedrijfsleven. Het doel: aandacht vragen voor armoede onder werkenden. Want het aantal mensen dat onder de armoedegrens leeft, neemt toe. Gevolg is dat werkgevers steeds vaker worden geconfronteerd met loonbeslagen of andere signalen van geldproblemen, zoals in januari een voorschot vragen van het vakantiegeld.

Ruim een op de tien (13 procent) van de werknemers heeft geldzorgen, vertelde Nadja Jungmann, lector schulden en incasso aan de Hogeschool Utrecht. Ruim driekwart van hen wil graag hulp van de werkgever, maar durft dat niet te vragen. Vooral lageropgeleiden hebben vaak financiële problemen. Dat leidt tot stress en dat heeft weer een negatieve invloed op het IQ. ,,Chronische stress maakt ons de
slechtere variant van onszelf’’, betoogde Jungmann. Ze liet aan de hand van afbeeldingen van het brein zien wat geldstress precies met
de hersenen doet. Kort gezegd: doordat bepaalde verbindingen niet worden gemaakt, leef je vooral in het nu en denk je niet na over de gevolgen op de langere termijn. Dus koop je vandaag cadeautjes voor je kinderen en kun je de rest van de week geen boodschappen meer doen.

Jungmann: ,,Er is dus bij deze mensen meer nodig dan een goed advies. Dit vraagt om begrip en compassie, naast iemand gaan staan.’’ Ze toonde de 150 aanwezigen een routekaart ‘Wat te doen bij geldzorgen’. ,,En een werkgever kan ook schuldhulpverlening inkopen. Dat lijkt misschien duur, maar iemand met schulden kost gemiddeld negen extra ziektedagen per jaar.’’

Annemarie van Gaal, ondernemer en investeerder, stelde dat de samenleving veel te weinig doet voor mensen aan de onderkant. Terwijl die er alle belang bij heeft. ,,De kosten van de hele schuldenindustrie bedragen 11 miljard euro per jaar, ieder jaar weer! Vijf keer zoveel als de schuldenlast.’’ Niet dat alles kwijtschelden de oplossing is. ,,Maar mensen met schulden hebben te weinig mogelijkheden om ze
kwijt te raken.’’
En dat kan best anders, aldus Van Gaal, zoals schulden laten inruilen voor werk. ,,Een woningcorporatie kan iemand met 2000 euro huurachterstand 40 uur laten werken als huismeester, of iets anders nuttigs laten doen voor de maatschappij, bijvoorbeeld graffiti verwijderen. Ik doe dat zelf ook als werkgever. Het maakt de samenleving prettiger.’’ Werk is uiteindelijk vaak de beste manier om uit de armoede komen, maar niet iedereen heeft daar evenveel kans op. Ook daar heeft Van Gaal een oplossing voor:open hiring , ofwel een baan zonder sollicitatiegesprek. ,,Wie wil werken, zet zijn naam onderaan een lijst. Als je bovenaan staat en er is een vacature, krijg je
de baan, of je nu dakloos bent of ex-junk, dat maakt niet uit.’’

Ook de overheid moet ,,meer ballen’’ tonen, vond Van Gaal. ,,Iedere schuldenaar heeft te maken met negentien incassobedrijven en deurwaarders. De overheid kan zeggen: 1 deurwaarder per postcode.’’ Sowieso maakt die overheid het volgens Van Gaal mensen aan de onderkant verschrikkelijk lastig met het systeem van toeslagen en belastingen. ,,Dat is zo ingewikkeld, daarmee leggen we te veel last
op de schouders van de kwetsbaren. Dat hele circus van toeslagen, met alle schadelijke gevolgen, zou je moeten opheffen. Dat is voor de welvaart in Nederland veel beter.’’

Prinses Laurentien, die verbonden is aan de Alliantie Kinderarmoede, waarschuwde voor de spanning tussen systemen ,,met al hun goede bedoelingen’’ en hoe dingen in de praktijk ervaren worden. Als voorbeeld noemde ze de speciale passen die veel gemeenten uitdelen aan arme kinderen, waarmee ze allerlei kortingen kunnen krijgen. ,,Als je met kinderen gaat praten, hoor je één ding: ze willen niet afwijken. Zo’n pas is stigmatiserend, dus ik ben heel blij dat u die in Leeuwarden niet heeft.’’
Al pratende met de jongens en meisjes, hoorde ze hen zelf een oplossing aandragen: ,,Ze zeiden: dan geef je toch alle kinderen een pas en op sommige zet je wat meer geld. Zo zie je hoe belangrijk het is om echt naar mensen te luisteren.’’
De prinses gaf haar gehoor verschillende tips mee. ,,Verzin niets nieuws, er zijn al zoveel armoedeprojecten. Maar is er wel vraag naar? Zo nee, dan moet je misschien eerst de schaamte om hulp te vragen aanpakken.’’ De oplossing voor het schuldenvraagstuk vereist volgens haar onorthodoxe keuzes. ,,In ieder geval moeten we ongelooflijk veel moeilijke gesprekken voeren, ook met raden van bestuur, om bijvoorbeeld foute verdienmodellen uit het systeem te halen.’’

Bijna 5500 gezinnen in Leeuwarden leven beneden de armoedegrens. Ook Paula van der Veer behoorde voorheen tot die groep. ,,Het was leven op de richel’’, vertelde de moeder van vier kinderen. En toch heeft ze het gered, dankzij een positieve en creatieve instelling. Haar boodschap: ga niet bij de pakken neerzitten maar ga de wereld in. ,,Ik heb altijd gewerkt, had niet veel meer dan bijstand maar wel zelf verdiend.’’ Uiteindelijk kwam ze uit de armoede door haar werk en haar netwerk. ,,Vrienden die je helpen als je het moeilijk hebt, en veel ruilhandel. Ik ben goed in computers, een kennis heeft verstand van auto’s.’’ Haar advies voor de ondernemers: ,,Als je problemen vermoedt, bied dan een luisterend oor, vraag of je kunt helpen. Er kunnen nog wel wat drempels geslecht worden.’’