Snel bouwen voor kwetsbare ouderen

Zo lang mogelijk zelfstandig wonen is goed, maar er zijn grenzen aan. Kwetsbare ouderen raken nu tussen wal en schip. Er moeten snel nieuwe woonvormen komen.

Sinds 2014 kunnen ouderen met een zogeheten ‘lichte zorgzwaarte’ niet meer terecht in verzorgingshuizen. Langer thuis blijven wonen werd de hoeksteen van het zorgbeleid van het toenmalige kabinet, met staatssecretaris Martin van Rijn als kartrekker en boegbeeld. In de afgelopen jaren sloten landelijk honderden zorglocaties de deuren. Een commissie, onder voorzitterschap van oud-minister Wouter Bos, concludeert nu in een recent gepubliceerd adviesrapport dat er een ,,gat is ontstaan tussen thuis en verpleeghuis”. 

De sluiting van de zorgcentra leidde tot een hele trits van neveneffecten. Zo horen we de laatste jaren met regelmaat verhalen over ouderen die na een check op de spoedeisende hulp niet naar hun eigen huis kunnen en daarom ziekenhuisbedden bezetten. Er zijn vaker ouderen met verward gedrag die gaan dwalen en zichzelf verwaarlozen. Ook is er sprake van toenemende eenzaamheid door afbrokkelende sociale netwerken.

Regeren is vooruitzien, maar het kan verkeren, wist ook de alom bekende Bredero al in de zeventiende eeuw. Met zulke drastische beleidsmaatregelen konden de gevolgen immers niet uitblijven. Jarenlang waren verzorgingshuizen de oorden waar een kwetsbare groep ouderen beschermd woonde, ze de benodigde zorg kregen, er volop gelegenheid was voor activiteiten en ruimten om elkaar te ontmoeten. Grenzen waren er ook. Als de zorg te zwaar werd dan volgde een verblijf naar een meer gespecialiseerd verpleeghuis. 

De bevolking vergrijst snel. Zo groeit het aantal 75-plussers van 1, 4 miljoen nu naar 2 miljoen in 2030. Het aantal kwetsbare ouderen neemt daardoor navenant fors toe. Er zijn bovendien nu al lange wachtlijsten voor verpleeghuizen. De eerdergenoemde commissie-Bos doet in het rapport Oud en zelfstandig in 2030, een reisadvies (januari 2020) een groot aantal aanbevelingen, maar het eerste
advies is heel terecht: ‘Ga (ver-) bouwen!’

Persoonlijk ben ik een warm pleitbezorger van het zolang mogelijk zelfstandig blijven wonen, maar de realiteit laat zien dat er echt grenzen zijn aan een zelfredzaam leven en dat er soms meer sociale veiligheid nodig is. Bijvoorbeeld als er voortdurend zorgen en angsten zijn na een herseninfarct of een valpartij. Nieuwe woonvormen tussen het verpleeghuis en thuis dienen met spoed gerealiseerd te worden, met het beschutte karakter van de toenmalige zorgcentra als belangrijkste uitgangspunt.

De woningen en buurten dienen uiteraard aangepast te zijn aan de behoeften van de kwetsbare medemens en de (digitale) mogelijkheden van deze tijd. Van groot belang daarbij is dat de bij voorkeur geclusterde woningen snel aanpasbaar zijn aan de veranderende (zorg-) behoeften en geïntegreerd worden in wijken en buurten waarin men elkaar met raad en daad wil bijstaan. De toekomst is reeds begonnen, want kwetsbare ouderen belanden nu al tussen wal en schip. Het uitroepteken staat daarom volkomen terecht achter het bouwadvies van de commissie. Het is zaak dit advies met prioriteit om te zetten in concrete plannen. Met name woningbouwcoöperaties en zorgaanbieders zijn in mijn ogen de meest aangewezen partijen om samen met gemeenten en inwoners een voldoende aanbod van beschermde woonvormen te realiseren voor kwetsbare ouderen.


Harrie Dijkstra uit Sneek is socioloog.