Van het gas af, wat wordt het alternatief

Abrupt afscheid nemen van aardgas als warmtebron is niet zonder consequenties. Voor een goed verloop van de energietransitie kunnen we het beste ons verbruik matigen.

Na de geplande sluiting van de kolencentrales lijkt de focus van de energietransitie nu te liggen op afscheid nemen van het gas. Alsof we, wanneer we van het gas afgaan, minder CO2 zouden gaan uitstoten.

Niets is helaas minder waar. Hoe meer we op korte termijn van het gas afgaan, hoe hoger onze CO2-uitstoot wordt. En een abrupte beëindiging van onze verslaving aan fossiele brandstoffen kan nog wel eens gepaard gaan met heftige afkickverschijnselen.

Onze kolencentrales produceren nu nog voor een groot deel de basiselektriciteitsbehoefte en flexibele gascentrales de pieken. Maar naast elektriciteit is er ’s winters ook grote behoefte aan warmte. Als we van het gas af willen, zijn warmtepompen en grootschalige warmtenetten de beoogde alternatieven voor onze cv-ketels. Dit lijkt heel simpel, maar warmtepompen draaien op elektriciteit en zorgen dus voor een grotere elektriciteitsbehoefte. En warmtenetten zijn lang niet zo duurzaam als vaak wordt gesuggereerd.

Van de huidige gascentrales wordt de restwarmte nauwelijks gebruikt, waarmee veel besparingspotentieel verloren gaat. Dat kan efficiënter. In de jaren negentig zijn er in Nederland honderden zogenaamde wkk’s (warmtekrachtkoppelingen) geplaatst, waarvan alleen al in Leeuwarden een tiental. Deze wkk’s zijn in feite mini-elektriciteitscentrales waarvan de warmte wél wordt benut. Veel grootverbruikers schaften indertijd een wkk aan voor warmtelevering aan het gebouw of proces en de geproduceerde elektriciteit werd geheel of gedeeltelijk aan het openbare net teruggeleverd.

Wkk’s zijn door de vrije elektriciteitsmarkt (marktwerking) de nek omgedraaid, omdat de focus op duurzame energie kwam te liggen en deze ‘duurzame’ elektriciteit sterk gesubsidieerd met voorrang op het elektriciteitsnet mag worden gedrukt. Dus ook op momenten dat daar totaal geen vraag naar is. Gevolg is een sterk verstoorde elektriciteitsmarkt en dientengevolge veel te lage elektriciteitsprijzen om wkk’s nog rendabel te kunnen exploiteren. We lijken te zijn vergeten dat wkk’s aardgas en/of waterstof zeer efficiënt kunnen benutten. Maar ze zijn officieel niet duurzaam, dus niet sexy voor beleidsmakers.

Een moderne wkk produceert per GJ (gigajoule, de eenheid van warmte) 15 kilogram CO2, een cv-ketel ruim 60 kilogram en de in Leeuwarden geplande geothermiecentrale naar schatting 35 kilogram. Terwijl men deze laatste warmte dan ook nog duurzaam durft te noemen.

Dat dergelijke warmtenetten uit kunnen, komt door de forse subsidie die op de aan deze netten geleverde ‘duurzame’ warmte wordt verstrekt en door doorberekenen van het effect van de energiebelasting (EB) en de opslag duurzame energie (ODE) aan de afnemers van deze warmte. Ongeveer twee derde deel van het warmtetarief voor kleinverbruikers bestaat hieruit en dit steekt de warmteleverancier, na afdracht van de btw daarover, in eigen zak. De overheid heft namelijk geen EB of ODE op warmte.

Het wordt tijd dat we ons niet langer gek laten maken door de beleidsmakers. Waar zijn de nuchtere Friezen? Als we afscheid nemen van het aardgas, zal de elektriciteitsvraag sterk toenemen en daar hebben wij nog geen alternatieven voor. Dat heeft tot gevolg dat de gemiddelde elektriciteitsprijs sterk zal stijgen. Ook zal een deel van onze inwoners de energierekening dan gewoon niet meer kunnen betalen en in de kou blijven zitten. Willen we dat?

Het belangrijkste en goedkoopste voor een efficiënte energietransitie is reductie van de energievraag. Dus geen jacuzzi in je tuin of andere energieverslindende speeltjes aanschaffen, maar gewoon je huis beter isoleren en minder energie consumeren. Zonnepanelen helpen ook niet als je dan denkt dat je maar raak kunt consumeren. Elke kWh die je niet rechtstreeks van je zonnepanelen betrekt, zorgt voor CO2-uitstoot. Daarnaast geeft teruggeleverde elektriciteit maar een geringe CO2-reductie als die wordt teruggeleverd op momenten dat er weinig vraag is.

Maar het meest inefficiënt is miljoenenverslindende warmtenetten aanleggen om daarmee de kas van buitenlandse energiereuzen te spekken. De enige energie die echt duurzaam is, is bespaarde energie.

 

Lieuwe Jensma komt uit Joure en is Master of business in Energy systems.

 

(LC 02.08.21)