Wet maakt voorrang dorpeling mogelijk

De nieuwe huurhuizen van WoonFriesland in Stiens leverden dit jaar gigantisch veel reacties op van woningzoekenden. In de toekomst kan 30 procent van de huizen bij voorrang worden toegewezen aan mensen die een binding hebben met het dorp.

Anderen mogen pas meebieden als er binnen 13 weken niemand toehapt

 

Gemeenten krijgen volgend jaar waarschijnlijk meer vrijheid om eigen bewoners voorrang te geven bij nieuwe koophuizen en sociale huurwoningen.

Minister Kajsa Ollongren wil de nationale huisvestingswet binnenkort aanpassen. Als de Tweede Kamer dit goedkeurt, kunnen gemeenten en provincies er vanaf volgend jaar op inspelen.

Is zulke voorrang nieuw?

Nee, vroeger hanteerden verschillende Friese gemeenten en woningcorporaties voorrang voor ‘eigen bewoners’. Den Haag maakte hier echter een einde aan. De huisvestingswet van 2014 staat voorrang alleen nog toe voor huurwoningen in gebieden met grote woningkrapte. Gemeenten moesten dan eerst een eigen huisvestingsverordening vaststellen. Dit is alleen toegestaan als de huizenschaarste goed onderbouwd kan worden.

Huizen zijn toch schaars?

Ja, nu wel, maar in 2014 nog niet. Destijds was het in de noordelijke provincies eenvoudig om een betaalbare koop- of huurwoning te vinden. Het ontbrak Friese gemeenten dan ook aan een juridische basis om eigen regels vast te stellen. Zelfs Rotterdam moest voor de rechter nog woningkrapte aantonen. Groningen is momenteel de enige noordelijke gemeente met een eigen verordening.

En de Waddeneilanden dan?

Daar geldt al jaren een uitzondering. Te veel mensen van het vasteland kopen hier huizen op, terwijl eilanders niets betaalbaars kunnen vinden. Daarom staat Den Haag daar verregaande voorrang voor ‘eigen volk’ toe. Vlieland stelt bijvoorbeeld als eis dat ieder huis met een vraagprijs onder de 450.000 euro eerst aan eilanders aangeboden wordt. Pas als er binnen dertien weken niemand toehapt, mogen anderen meebieden. Ook voor sociale huurwoningen gelden zulke beperkingen.

Wat verandert er straks?

Zoals het nu lijkt, krijgen ook gemeenten ‘op de wal’ meer bevoegdheden. Ze mogen straks voorrang geven aan mensen uit de eigen regio en zelfs uit eigen wijk of dorp. Waarschijnlijk kan een gemeente 30 procent van de vrijgekomen sociale huurwoningen met voorrang laten toewijzen aan mensen die een aantoonbare binding hebben met een bepaald dorp of gebied. Dit zou ook gelden voor nieuwe koopwoningen met een vraagprijs tot 355.000 euro, maar niet voor bestaande huizen.

Is hier animo voor in Friesland?

Dorpen klagen dat hun jongeren noodgedwongen vertrekken, omdat ze misgrijpen op de lokale woningmarkt. De Fryske Nasjonale Partij (FNP) ijvert in veel gemeenteraden voor een eigen huisvestingsverordening. Leeuwarden is de eerste Friese gemeente die zo’n regeling treft. PvdA-wethouder Hein de Haan was dit sowieso al van plan als middel om de opkoop van goedkope huizen door beleggers te beperken. De nu toegevoegde optie om voorrang aan eigen mensen te geven, kan in Leeuwarden waarschijnlijk ook op steun rekenen. De gemeente kende zulk beleid vroeger al in Wirdum. Of andere Friese gemeenten volgen, is nog onduidelijk.

Zal het veel veranderen?

In de sociale huur kan het zeker invloed hebben. Bij koopwoningen is het lastiger, zeker in de dorpen. Veel plattelandsgemeenten bouwen namelijk weinig en de nieuwe huizen zijn er vaak prijzig. Wie jongeren daar wil helpen, moet ook andere maatregelen treffen.

Is het makkelijk om zulk beleid te maken?

Veel gemeenten zullen er nu wel in slagen om schaarste op de woningmarkt aan te tonen, maar de aanpak brengt ook bureaucratie met zich mee. Als het parlement instemt, moeten provinciebesturen bij iedere gemeentelijke regel nog toestemming geven. Juristen moeten het vervolgens goed voorbereiden, want voorrangsregels lokken bezwarenprocedures en rechtszaken uit. Die komen bijvoorbeeld van projectontwikkelaars, die verstoring van de vrije markt niet leuk vinden.

 

<LC 07.12.21>